Thực trạng tại các cơ sở khám chữa bệnh cho thấy: bệnh liên quan đến triệu chứng đau cổ vai gáy có xu hướng tăng về số lượng, đặc biệt là nhóm đối tượng nhân viên văn phòng, người trẻ tuổi.

Theo số liệu thống kê năm 2024 tại hệ thống Y tế MEDLATEC ghi nhận: có hơn 600 ca bệnh được chẩn đoán mắc hội chứng cổ vai gáy và 255 ca bệnh được chẩn đoán đau mỏi cổ gáy, đau cổ gáy cấp tính do nhiều nguyên nhân khác nhau. Các đối tượng mắc bệnh có 67,5% là nữ giới và có độ tuổi trung bình từ 30-50 tuổi.

Hội chứng cổ vai gáy là tình trạng liên quan đến các triệu chứng đau, mỏi hoặc co cứng các cơ ở vị trí vùng cổ, vai và gáy. Người bệnh sẽ cảm thấy đau khi cử động cổ và cánh tay, gây hạn chế vận động và khó chịu.

Cơn đau cơ vùng cổ, vai, gáy thoáng qua hoặc cấp tính có thể tự khỏi trong khoảng 7 ngày. Trường hợp các triệu chứng đau ngày càng tăng, đau kèm triệu chứng bất thường tại các cơ quan khác hoặc cơn đau kéo dài gây ảnh hưởng đến đời sống và sinh hoạt, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Có nhiều nguyên nhân gây cổ vai gáy tùy thuộc vào đối tượng, công việc và hoàn cảnh tác động gây cơn đau. Bài viết này phân loại thành 02 nhóm nguyên nhân chính là nguyên nhân cơ học và nguyên nhân bệnh lý.

• Nguyên nhân cơ học

Nguyên nhân cơ học là các nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các cơn đau cổ vai gáy cấp tính, tức thời:

• Chấn thương: có lực tác động từ bên ngoài hoặc thực hiện động tác sai làm chấn thương, kéo căng, rách đột ngột các cơ, dây chằng, mô mềm vùng cổ vai gáy.

Ví dụ: bị chấn thương sau các môn thể thao đối kháng, bị tai nạn giao thông hoặc thói quen “bẻ cổ” (gập cổ, lắc cổ mạnh).

• Căng cơ quá mức: tư thế làm việc, sinh hoạt không đúng làm cơ vùng cổ vai gáy căng quá mức, liên tục trong thời gian dài.

Ví dụ: tư thế ngồi máy vi tính kéo dài nhiều giờ liền, game thủ sử dụng máy tính nhiều ngày liên tục, nằm ngủ sai tư thế khiến cổ bị vẹo,…

• Nguyên nhân bệnh lý

Một số bệnh lý của cơ thể gây ảnh hưởng gián tiếp đến vùng cơ xương khớp tại cổ, vai, gáy hay nói cách khác, đau cổ vai gáy có thể là dấu hiệu chỉ điểm cho một số bệnh lý như:

• Bệnh lý liên quan đến cột sống cổ: thoái hóa cột sống, thoát vị đĩa đệm, vôi hóa cột sống, gai cột sống: gây chèn ép vào dây thần kinh tạo cảm giác đau.
• Bệnh lý liên quan đến các dây thần kinh: rối loạn chức năng thần kinh vùng cổ vai gáy, viêm dây thần kinh cánh tay
• Ung thư:đau cổ vai gáy dai dẳng trong một số trường hợp là dấu hiệu chỉ điểm cho bệnh ung thư các cơ quan vùng đầu mặt cổ.
  • Yếu tố tăng nguy cơ đau cổ vai gáy

Như đã đề cập ở trên, các triệu chứng đau cổ vai gáy sẽ tùy thuộc vào đối tượng, công việc và hoàn cảnh tác động gây cơn đau, trong đó có một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ đau cổ vai gáy hơn như:

• Tuổi tác:hội chứng đau cổ vai gáy có nhóm tuổi ngày càng trẻ hóa. Trước đây các triệu chứng đau cổ vai gáy gặp nhiều ở người lớn tuổi, các cơ quan thoái hóa và suy giảm chức năng, khả năng đau mỏi các cơ quan hệ cơ xương khớp cao hơn.

Ngày nay, do tính chất công việc và thói quen ngại vận động, khiến máu ít lưu thông tại vùng cổ, bả vai và dẫn đến đau mỏi.

Các công việc cần ngồi nhiều, sử dụng máy tính (nhân viên văn phòng, game thủ,…) hoặc thói quen cúi người sử dụng điện thoại liên tục, nằm ngủ sai tư thế đều có nguy cơ gây đau mỏi cổ vai gáy.

• Những người có tiền sử các bệnh lý về cơ bắp và xương khớp, chấn thương hoặc người có chế độ ăn uống thiếu hụt các vi chất dinh dưỡng trong thời gian dài cũng dễ xuất hiện triệu chứng đau mỏi cổ vai gáy.

Tại hệ thống Y tế MEDLATEC năm 2024, trong hơn 855 ca bệnh có liên quan đến hội chứng cổ vai gáy: người dưới 30 tuổi chiếm 23%; dưới 40 tuổi chiếm 31%; dưới 50 tuổi chiếm 24% và 22% từ 50 tuổi trở lên.

Hội chứng cổ vai gáy dễ dàng được nhận biết với triệu chứng, vị trí, tính chất đau và thời điểm khởi phát như:

• Cơn đau xuất hiện ngay sau khi chấn thương, sau động tác vận động cổ quá mức hoặc sau khi ngủ dậy (do nằm sai tư thế) hoặc sau khi lao động nặng quá sức, làm việc ở một tư thế trong nhiều giờ liên tục.
• Đau nhức, co cứng cơ tại một điểm ở cổ, vai, gáy hoặc cả vùng cánh tay hoặc lan rộng cả vùng.
• Đau hơn khi cử động cổ, vai, cánh tay hoặc khi ấn vào làm hạn chế các động tác quay đầu, gật đầu, cử động cánh tay.
• Có cảm giác đau, tê bì ở cổ, vai lan xuống vùng cánh tay, bàn tay hoặc lan xuống vùng lưng.
• Một số trường hợp người bệnh có thể xuất hiện kèm các triệu chứng đau đầu, chóng mặt…

 Đau mỏi cơ vùng cổ, vai, gáy

Tình trạng đau cổ vai gáy hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa ngay từ ban đầu với một số thói quen đơn giản như:

Điều chỉnh tư thế làm việc, thói quen sinh hoạt

• Điều chỉnh tư thế đầu, cổ thích hợp trong các hoạt động. Ngồi thẳng lưng, giữ khoảng cách tối thiểu 40 centimet với màn hình máy tính, nghỉ giải lao và vận động nhẹ nhàng tại chỗ thường xuyên
• Hạn chế hoạt động nặng và các tư thế xấu gây ảnh hưởng vùng cổ vai gáy: như ngồi lệch đầu cổ, xoay cổ, lắc cổ quá mức (thói quen “tự bẻ cổ”), nằm sử dụng điện thoại…
• Chú ý tư thế nằm ngủ: sử dụng gối và đệm phù hợp để giữ cho cổ và vai thẳng khi nằm.

Vận động, tập thể dục thường xuyên

• Các bài tập vận động giúp tăng cường sức mạnh và độ dẻo dai cho cơ, xương vùng cổ vai gáy.
• Luyện tập các môn thể thao nhẹ, không quá mất sức.

Khuyến cáo tư thế ngồi làm việc máy tính

Ngoài ra cần tập thói quen uống nhiều nước (từ 1,5 đến 2 lít nước/ ngày), ăn đa dạng thức ăn, đầy đủ chất dinh dưỡng các nhóm. Bổ sung các vitamin và khoáng chất cần thiết cho xương khớp.

Đau cổ vai gáy là bệnh thường gặp song có thể điều trị và dự phòng được nếu điều chỉnh các thói quen làm việc và sinh hoạt phù hợp. Khi có triệu chứng đau mỏi vùng cổ vai gáy, cần điều trị và chăm sóc đúng cách, kịp thời để không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động và hoạt động hàng ngày của người bệnh.